Jest to jeden z czterech nowych elementów, które w 2026 roku znalazły się na liście dokumentującej żywe tradycje, zwyczaje i praktyki kulturowe obecne w Polsce.

To szczególnie ważne wyróżnienie dla społeczności łemkowskiej, dla której język pozostaje podstawowym nośnikiem pamięci historycznej, kultury i tożsamości. Jak podkreśla Ministerstwo Kultury, mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, język łemkowski jest dziś obecny w edukacji, działalności kulturalnej, mediach oraz twórczości artystycznej, a jego ochrona oznacza jednocześnie ochronę bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków.

Jak informuje prof. Helena Duć-Fajfer, procedura prowadząca do wpisu rozpoczęła się w 2023 roku. Depozytariuszem dziedzictwa jest wspólnota łemkowska uznająca język łemkowski za nośnik własnego dziedzictwa kulturowego. W ramach procesu przeprowadzono konsultacje w dwóch głównych ośrodkach współczesnego osiedlenia Łemków w Polsce: Legnicy i Gorlicach. Organizacyjnego wsparcia udzieliły Stowarzyszenie Łemków oraz Stowarzyszenie „Ruska Bursa” w Gorlicach.

Podczas konsultacji przeprowadzonych w 2023 roku zarówno w Legnicy, jak i w Gorlicach, prof. Helena Duć-Fajfer została wybrana na reprezentantkę depozytariuszy języka łemkowskiego w całym procesie wpisowym. Za przygotowanie dokumentacji potwierdzającej, że język łemkowski jest żywym i współcześnie praktykowanym elementem kultury, przekazywanym z pokolenia na pokolenie, odpowiadali dr Dominika i dr Kamil Federygowie. Prace te były realizowane przy wsparciu Agaty Muchy i Krzysztofa Czartoryskiego z Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Wpis języka łemkowskiego na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego stanowi zwieńczenie wieloletnich działań społeczności łemkowskiej, naukowców, nauczycieli, działaczy i instytucji zaangażowanych w jego ochronę, dokumentowanie i przekazywanie kolejnym pokoleniom. To także ważny sygnał uznania dla języka, który pozostaje jednym z kluczowych elementów dziedzictwa kulturowego Łemków.

Krajowa Lista Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego jest dostępna na stronie Narodowego Instytutu Dziedzictwa.